Dây chằng chéo trước gối (ACL) là bộ phận chính của khớp gối, đảm bảo độ ổn định khớp và hạn chế tình trạng xương bị xô lệch quá mức. Tuy nhiên, dây chằng chéo có nguy cơ bị thương cao, cản trở khả năng vận động. Bài viết dưới đây của Omniarch sẽ giúp bạn tìm hiểu về vị trí, chức năng dây chằng ACL và biện pháp cải thiện các chấn thương dây chằng hiệu quả.

Vị trí dây chằng chéo trước gối

Dây chằng chéo trước gối là dải các mô liên kết dày đặc gồm collagen loại I (90%) và loại III, nối giữa xương đùi và xương chày. Kích thước dây chằng chéo trước thường ở khoảng: chiều dài 27 – 38mm, chiều rộng 10 – 12mm, diện tích mặt cắt ngang khoảng 44m².

Cấu tạo dây chằng chéo trước gồm hai bó sợi là bó trước trong (AM) và bó sau ngoài (PL). Khi gập đầu gối, bó AM sẽ căng và bó PL sẽ chùng do điểm bám xương của dây chằng chéo trước nằm ngang. Ngược lại, khi đầu gối duỗi thì bó PL sẽ căng và bó AM sẽ thư giãn.

Dải mô có hình dạng tương tự với hình đồng hồ cát, bắt đầu từ cao nguyên xương chày giữa (bề mặt phẳng của xương chày) nối đến phía sau của lồi cầu xương đùi.

Chức năng của dây chằng chéo trước đầu gối

Dây chằng chéo trước đầu gối giúp ổn định cấu trúc, giữ kết nối giữ xương đùi và xương chày. Bó sợi AM sẽ ngăn xương chày chuyển động ra trước, trong khi bó sợi PL ổn định khớp trong trạng thái duỗi hoàn toàn và chống lại tải trọng khi xoay gối.

Dây chằng ACL cung cấp đến 85% lực để ngăn cản các chuyển động tịnh tiến quá mức về phía trước của xương chày so với xương đùi. Ngoài ra, tác dụng của dây chằng chéo trước là ngăn ngừa tình trạng xương chày xoay quá mức vào trong hay ra ngoài so với xương đùi. 

Dây chằng chéo trước còn kiểm chỉnh hoạt động duỗi và duỗi quá mức của đầu gối. Sự kết hợp của dây chằng ACL và dây chằng chéo sau (PCL) sẽ điều hướng tâm xoay tức thời của đầu gối.

Các mức độ chấn thương dây chằng chéo trước gối

Những chức năng của dây chằng chéo trước giúp kiểm soát phạm vi hoạt động của khớp để hỗ trợ việc di chuyển, đi lại. Tuy nhiên, dây chằng chéo trước có khả năng gặp chấn thương cao, thường diễn ra khi chơi thể thao, tai nạn giao thông hay tai nạn sinh hoạt. 

Chấn thương dây chằng chéo trước khớp gối được chia thành 3 mức độ chính với những đặc điểm riêng như:

Chấn thương độ I

Tổn thương khi dây chằng chéo trước bị giãn chứ vẫn chưa rách, lúc này dây chằng vẫn còn nguyên vẹn nến khớp gối vẫn còn ổn định, xương chày lệch 3 – 5mm. Chấn thương dây chằng độ 1 sẽ gây ra các cơn đau khó chịu, đặc biệt là khi vận động nhiều, sưng nhẹ, khả năng chịu lực suy giảm, có cảm giác căng nhẹ ở đầu gối. 

Chấn thương độ II

Chấn thương dây chằng chéo trước gối độ II là tình trạng đứt dây chằng bán phần, vết rách rõ ràng hơn và xương chày lệch 5 – 10mm. Người bệnh có thể giảm khả năng ổn định của khớp gối, đầu gối lỏng lẻo, đau nhức và gây khó khăn khi đi lại. 

Rách dây chằng độ I và độ II có thể tự phục hồi nhưng có nguy cơ hình thành các mô sẹo, ảnh hưởng đến chức năng khớp gối nên cần có biện pháp vật lý trị liệu để hạn chế những biến chứng. Chấn thương đứt bán phần dây chằng chéo trước thường hiếm gặp, chủ yếu là đứt hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn.

Chấn thương độ III

Đây là mức độ đứt dây chằng toàn phần, dây chằng chéo trước bị đứt thành hai mảnh, xương chày lệch hơn 10mm. Lúc này, chức năng dây chằng chéo trước bị mất khiến đầu gối lỏng lẻo, gây ra các cơn đau nhói nghiêm trọng, sưng nề, người bệnh không thể di chuyển hoặc dùng lực từ đầu gối. Đứt dây chằng chéo trước có thể diễn ra đồng thời với những tổn thương khác ở sụn khớp, sụn chêm, dây chằng khác.

Các phương pháp điều trị chấn thương dây chằng chéo trước gối

Tùy thuộc vào mức độ và vị trí dây chằng chéo trước bị tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp điều trị phù hợp để hỗ trợ quá trình phục hồi diễn ra hiệu quả và nhanh chóng.

Sơ cứu

Trường hợp gặp chấn thương té ngã khi chơi thể thao, tham gia giao thông và nghi ngờ có đứt dây chằng chéo trước chéo sau hoặc tổn thương khác ở khớp gối, bạn cần tiến hành sơ cứu cho người bệnh theo liệu pháp RICE:

• Nghỉ ngơi (Rest): Để cho khớp nghỉ ngơi, không hoạt động quá mức hay tác động lực để thúc đẩy quá trình lạnh lại, tránh làm tăng áp lực khiến khớp tổn thương hơn.
• Chườm đá (Ice): Dùng túi chườm hoặc khăn bọc nước đá để chườm lên đầu gối trong 15 – 20 phút, thực hiện cách 2 – 3 tiếng/lần để giảm sưng đau, ngăn ngừa viêm.
• Băng ép (Compression): Quấn đầu gối bằng băng co giãn, đảm bảo băng cố định được vùng bị thương mà không siết quá chặt để tránh cản trở lưu thông máu.
• Nâng cao (Elevation): Đặt đầu gối thư giãn ở vị trí cao hơn tim để tránh nguy cơ sưng nề, bầm tím.

Sau khi sơ cứu, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ y tế kịp thời.

Điều trị không phẫu thuật

Phương pháp điều trị không phẫu thuật (điều trị bảo tồn) thường được áp dụng khi dây chằng chéo trước gối trái hoặc phải bị thương nhẹ hoặc vừa, bao gồm một số phương pháp như:

• Sử dụng nạng: Dùng nạng khi đi lại để tránh đầu gối vận động quá sức hoặc chịu lực khi đang bị chấn thương, hỗ trợ quá trình phục hồi của người bệnh.
• Sử dụng nẹp gối: Bác sĩ tiến hành dùng các loại nẹp chuyên dụng để cố định khớp gối, hạn chế khớp di chuyển sai hướng khiến tổn thương nghiêm trọng hơn. Lưu ý, hãy đeo nẹp theo đúng hướng dẫn y khoa và vệ sinh nẹp thường xuyên.
• Thuốc: Các loại thuốc như thuốc giảm đau không kê đơn (OTC) có thể được dùng để kiểm soát các cơn đau như acetaminophen, NSAID (aspirin, ibuprofen,…).
• Vật lý trị liệu: Đây là phương pháp kết hợp các liệu pháp trị liệu vật lý (sóng siêu âm, điện sung, laser,…) cùng các bài tập vận động trị liệu để thúc đẩy quá trình phục hồi của khớp gối, tăng sức mạnh cơ quanh khớp và hạn chế nguy cơ cứng khớp.

Điều trị phẫu thuật

Nếu dây chằng chéo trước bị tổn thương nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định tiến hành thực hiện phẫu thuật từ sớm để tăng hiệu quả phục hồi. Các phương pháp phẫu thuật chấn thương dây chằng chéo trước gối thường được áp dụng là:

• Phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước: Sử dụng dụng cụ để ghép đoạn gân từ một phần khác của cơ thể của người bệnh hoặc người khác để thay thế cho dây chằng bị tổn thương.
• Phẫu thuật dây chằng chéo nhân tạo: Sử dụng dây chằng nhân tạo có độ chịu lực cao để thay thế dây chằng tổn thương đã bị đứt, giúp cải thiện chất lượng của dây chằng và đẩy nhanh tốc độ phục hồi của khớp gối sau phẫu thuật. 

Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần phải thực hiện vật lý trị liệu để tăng tốc độ phục hồi sau chấn thương và khôi phục khả năng vận động như bình thường.

Dây chằng chéo trước gối là dây chằng quan trọng tham gia giữ ổn định khớp nên chấn thương tại dây chằng này sẽ khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc đi lại, vận động. Bạn cần sơ cứu kịp thời nếu phát hiện các dấu hiệu chấn thương và tiến hành thăm khám ngay để được hỗ trợ bởi bác sĩ.