Bàn chân bẹt ở người lớn không thể chữa khỏi hoàn toàn nếu không phẫu thuật, tuy nhiên, vẫn có những phương pháp hỗ trợ giảm đau và giảm nguy cơ mắc các biến chứng nguy hiểm mà bạn nên cân nhắc. Trong bài viết dưới đây, Omniarch sẽ cung cấp một số thông tin liên quan đến dị tật bàn chân bẹt ở người lớn để bạn phát hiện và can thiệp kịp thời.

Bàn chân bẹt ở người lớn là gì?

Theo thư viện y học Hoa Kỳ (NLM), bàn chân bẹt mắc phải ở người trưởng thành (AAFD), hay còn được biết tới với tên gọi là rối loạn chức năng gân chày sau (PTTD), là một bệnh lý phức tạp được xác định bởi sự sụp đổ của vòm dọc trong bàn chân cùng với biến dạng tiến triển liên tục của bàn chân và mắt cá chân.

Theo đó, bàn chân bẹt ở người lớn là tình trạng bàn chân có vòm bàn chân bị xẹp hoặc thấp hơn bình thường, khiến toàn bộ bàn chân hoặc một phần bàn chân tiếp xúc với mặt đất khi đứng hay đi.

Người mắc bàn chân bẹt có thể bị đau nhức, cảm thấy khó chịu và gặp khó khăn trong việc di chuyển, dẫn đến tăng nguy cơ mắc các bệnh về khớp, cột sống. Do đó, khi mắc dị tật này, người bệnh cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời để giảm nguy cơ mắc các biến chứng nguy hiểm về sau.

Dấu hiệu nhận biết bàn chân bẹt ở người trưởng thành

Bàn chân bẹt là một dị tật phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng gây nguy hiểm cho người mắc. Trên thực tế, tất cả trẻ sơ sinh đều có đặc điểm bàn chân bẹt khi mới sinh và vòm bàn chân của chúng sẽ phát triển và hoàn thiện dần từ sau 2 đến 3 tuổi. Nếu sau giai đoạn này mà không có sự hình thành của vòm bàn chân, dị tật này có khả năng gây ra những ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người đó.

Bàn chân bẹt chỉ được coi là bệnh lý khi có các triệu chứng sau: 

• Bàn chân bị đau ở khu vực cổ chân, mắt cá chân, thậm chí cảm thấy yếu hoặc tê cứng ở bàn chân do áp lực không đều khi đi lại.
• Cổ chân gập góc vào phía trong cơ thể.
• Giày dép thường bị mòn không đều, một bên thường mòn hơn bên còn lại.
• Thường xuyên bị chấn thương ở bàn chân hoặc mắt cá chân, điều này xảy ra do lực bàn chân không ổn định, đặc biệt khi di chuyển trên các bề mặt  không bằng phẳng và khó điều chỉnh sự cân bằng.
• Gặp vấn đề với việc đi lại hoặc giữ thăng bằng, đặc biệt là trên bề mặt không bằng phẳng như cầu thang, đồi núi,..
• Một dị dạng bất thường ở chân như chân cong, xương bị lồi, lõm không lí do.

Nguyên nhân gây ra bàn chân bẹt ở người lớn

Bàn chân bẹt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm yếu tố di truyền, yếu tố cơ học và các vấn đề sức khỏe ngoại vi như cơ béo phì hay tổn thương cơ bắp. Theo đó, có thể chia thành 2 dạng nguyên nhân chính sau:

Nguyên nhân chính gây ra bàn chân bẹt ở người lớn

Dị tật xuất hiện từ lúc nhỏ

Nguyên nhân dẫn đến bàn chân bẹt ở người lớn có thể hình thành từ yếu tố di truyền, thói quen đi chân đất từ nhỏ, đặc biệt là trong giai đoạn 2 – 7 tuổi, từ đó, ảnh hưởng đến sự phát triển cơ và xương của bàn chân. Cùng với đó, việc đi giày hoặc dép có đế lót bằng phẳng từ nhỏ có thể làm yếu dần cơ và dây chằng bàn chân và dẫn đến hội chứng bàn chân bẹt khi trưởng thành.

Dị tật xuất hiện trong giai đoạn trưởng thành

Sự chênh lệch chiều dài giữa hai chân có thể tạo ra áp lực không đều lên bàn chân, dẫn đến các vấn đề như bàn chân bẹt. Nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch này có thể hình thành trong quá trình lớn lên do thói quen hoặc vận động sai tư thế. Ngoài ra, chấn thương liên quan đến gân chày sau, bị viêm hoặc rách, cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hỗ trợ vòm của bàn chân và dẫn đến tình trạng bàn chân bẹt.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ bàn chân bẹt ở người lớn

Theo một nghiên cứu từ Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), những người mắc hội chứng Marfan dễ bị bàn chân bẹt hơn vì các dây chằng hỗ trợ vòm bàn chân bị lỏng. Bàn chân bẹt là một triệu chứng của hội chứng Marfan được biểu hiện ở hệ cơ xương, bên cạnh hệ tim mạch, hệ mắt, hệ phổi và hệ thần kinh trung ương.

Ngoài ra, một số bệnh lý, chấn thương và mang thai cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ bàn chân bẹt ở người trưởng thành bao gồm:

• Bệnh cao huyết áp, bệnh tiểu đường: Cả hai bệnh lý này có thể gây tổn thương cho mạch máu và thần kinh, đặc biệt là ở chân, ảnh hưởng đến sự ổn định của cung chân, từ đó dẫn đến hội chứng bàn chân bẹt ở người lớn.
• Béo phì, đái tháo đường: Tăng cân và sự không ổn định của đường huyết có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bàn chân và làm tăng nguy cơ mắc bàn chân bẹt.
• Gãy xương và vẹo cột sống: Chấn thương và biến đổi trong cấu trúc xương và cột sống có thể gây ra mất cân bằng trọng lực và gây áp lực trên cung chân.
• Viêm khớp dạng thấp và viêm đa khớp dạng thấp: Cả hai bệnh lý này có thể gây viêm nhiễm và tổn thương các khớp, bao gồm cả khớp chân. Việc tổn thương khớp có thể dẫn đến sự thay đổi trong cấu trúc và chức năng của cung chân, dẫn đến bàn chân bẹt.

• Các bệnh lý liên quan tới thần kinh: Các bệnh lý thần kinh như neuropathy có thể làm giảm cảm giác và kiểm soát cơ, gây ảnh hưởng đến sự ổn định của cung chân. 
• Mang thai: Theo nghiên cứu được đăng tải trên Thư viện y học quốc gia của Hoa Kỳ, phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi các rối loạn cơ xương, đặc biệt là phụ nữ mang thai có nguy cơ cao về những thay đổi cấu trúc và chức năng của chân. Sự kết hợp giữa trọng lượng tăng lên ở các khớp và tình trạng lỏng lẻo hơn trong thời kỳ mang thai có thể dẫn đến những thay đổi vĩnh viễn về cấu trúc ở bàn chân. 

7 biến chứng nguy hiểm của bàn chân bẹt ở người lớn 

Theo các chuyên gia y tế đến từ phòng khám Cleveland, Hoa Kỳ, mức độ nguy hiểm của dị tật bàn chân bẹt phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng sức khỏe tổng thể, mức độ nghiêm trọng của mỗi người. Dưới đây là một số biến chứng phổ biến nhất của hội chứng bàn chân bẹt:

• Viêm khớp mắt cá chân: Bàn chân bẹt có thể làm tăng áp lực lên các khớp mắt cá chân, gây viêm nhiễm và đau nhức.
• Thoái hoá khớp gối: Bàn chân bẹt tạo ra áp lực không đều lên khớp gối, có thể gây ra các cơn đau nhức dẫn đến thoái hoá khớp gối.
• Cong vẹo cột sống: Áp lực không đều từ bàn chân bẹt có thể ảnh hưởng đến cột sống, dẫn đến tình trạng cong vẹo cột sống.
• Đau thắt lưng dai dẳng: Bàn chân bẹt có thể làm thay đổi cân bằng cơ thể, gây áp lực không đều lên các khớp và cơ ở khu vực thắt lưng, dẫn đến đau thắt lưng dai dẳng.
• Biến dạng ngón chân cái: Bàn chân bẹt thường đi kèm với sự chuyển động không tự nhiên của các xương và cơ ở bàn chân, có thể gây ra biến dạng ngón chân cái, như ngón chân cái bị uốn cong hoặc xoay theo hướng không bình thường.
• Hội chứng vẹo ngón chân cái: Một số trường hợp bàn chân bẹt có thể dẫn đến hội chứng vẹo ngón chân cái, khi đầu ngón chân cái chuyển về phía trong, tạo áp lực lớn và có thể gây đau khi đi lại.
• Thay đổi dáng đi tổng thể: Bàn chân bẹt ảnh hưởng đến cả dáng đi tổng thể. Người mắc thường phải điều chỉnh cử động và cân bằng cơ thể để giảm áp lực và đau đớn. Điều này có thể dẫn đến thay đổi dáng đi tổng thể, có thể làm tăng cơ hội gặp các vấn đề khác như đau cơ và khó khăn trong hoạt động hàng ngày.
• Một số vấn đề về chân khác như: Biến dạng ngón chân cái, ngón chân hình búa, viêm cân gan chân, viêm gân Achilles và viêm bao hoạt dịch ngón cái đều có nguy cơ xảy ra do tình trạng mất cân bằng và áp lực không đều tại bàn chân.

Phương pháp hỗ trợ và điều trị bàn chân bẹt ở người lớn

Tuy không thể điều trị khỏi hoàn toàn chứng bàn chân bẹt ở người lớn, song việc duy trì mang đế chỉnh hình y khoa sẽ hỗ trợ nâng đỡ lòng bàn chân, hạn chế các cơn đau như đau mắt cá chân, đau đầu gối, đau cột sống… Ngoài ra, các bác sĩ khuyến khích người lớn mắc chứng bàn chân bẹt mang đế, sử dụng băng dán kinesio và kết hợp với các bài tập cho bàn chân bẹt tại nhà, giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu những đau đớn do bàn chân bẹt gây nên. 

Vật lý trị liệu

Các bài tập bàn chân có thể giúp tăng tính linh hoạt và sức mạnh ở vòm bàn chân cho người bệnh. Tuy nhiên, những bài tập này cần được hướng dẫn thực hiện bởi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu và tuân thủ đúng kỹ thuật.

Các bài tập thể dục dụng cụ cho chân có thể giúp tăng cơ bắp của bàn chân. Đồng thời, tăng tính linh hoạt và sức mạnh ở vòm bàn chân. Những bài tập phổ biến hỗ trợ cho người lớn mắc bàn chân bẹt như: nhặt viên bi bằng ngón chân, xếp đồ vật bằng ngón chân và viết số lên cát bằng ngón chân cái.

Vận động trị liệu

Vận động thụ động

Dạng bài tập này sẽ giúp kéo căng cơ bắp ở chân và gân gót chân, từ đó giảm nguy cơ căng cứng gân khi người bệnh đi lại.

Thư giãn cân gan chân, cơ chày sau:

• Mục tiêu: Kéo căng cơ bắp ở chân và gân gót chân, giảm nguy cơ căng cứng gân khi đi lại.
• Phương pháp: Thực hiện bài tập thư giãn nhẹ nhàng để tăng sự linh hoạt của cơ và gân.

• Bài tập bao gồm: Thực hiện các động tác xoay cổ chân, uốn và duỗi ngón chân.

Massage trị liệu: 

• Mục tiêu: giảm cảm giác đau thông qua việc kích thích cơ bắp và tăng cường tuần hoàn máu, lưu thông máu, cung cấp dưỡng chất và tăng khả năng phục hồi của cơ bắp.

• Phương pháp: Phương pháp này sử dụng những động tác nhẹ nhàng để giảm căng thẳng và kích thích cảm giác thư giãn.

Bài tập kéo căng người

Dạng bài tập kéo căng người bao gồm các bài tập nhỏ như: xoay cổ, nhún vai, kéo căng vai, xoay cổ tay, căng cổ tay, căng bàn tay và các ngón tay, kéo căng lưng, căng cơ đầu gối, căng đùi và kéo giãn chân.

Dạng bài tập này sẽ giúp kéo căng cơ bắp ở chân và gân gót chân, từ đó giảm nguy cơ căng cứng gân khi người bệnh đi lại. Đồng thời, giúp cải thiện sự linh hoạt của cơ bắp và các khớp trong khu vực cổ, vai, lưng, hông và đùi.

Tập yoga

Các tư thế yoga như: tư thế ngọn núi, tư thế chiến binh, tư thế chó cúi mặt,… có thể hỗ trợ cân bằng và tăng cường cơ bắp ở chân và gân gót chân. Đặc biệt, tập yoga còn giúp giãn cơ các vùng lưng, chày và giảm căng thẳng cho cơ ở vùng đầu gối.

Tuy nhiên, bạn cần theo dõi tín hiệu từ cơ thể và không ép bản thân tập quá sức. Nếu cảm thấy đau hoặc không thoải mái, hãy dành thời gian nghỉ ngơi và tham khảo ý kiến của chuyên gia.

Phương pháp điều trị can thiệp phẫu thuật

Đối với những trường hợp mắc hội chứng bàn chân bẹt không có sự cải thiện từ các phương pháp trị liệu không can thiệp phẫu thuật hoặc khi các triệu chứng đau ngày một nặng hơn, phẫu thuật trị liệu là một lựa chọn phù hợp. Quá trình phẫu thuật này có khả năng tạo ra một vòm chân mới, giúp cải thiện khả năng hoạt động của bàn chân.

Phẫu thuật tái tạo bàn chân

Phẫu thuật tái tạo bàn chân thường được áp dụng cho những người có các vấn đề nghiêm trọng về cấu trúc bàn chân, gây khó khăn trong việc di chuyển và gây đau đớn. Quá trình phẫu thuật có thể kéo dài từ vài giờ đến nhiều giờ, tùy thuộc vào phức tạp của tình trạng và mức độ điều chỉnh cần thiết. Chi phí của phẫu thuật tái tạo bàn chân có thể rất cao, thời gian phục hồi sau phẫu thuật thường kéo dài và đòi hỏi chăm sóc đặc biệt sau phẫu thuật.

Quá trình này bao gồm việc sắp xếp lại vị trí của cơ, gân và xương khớp trong bàn chân để tạo cho bàn chân một cấu trúc hình dạng gần như giống với bàn chân của người bình thường nhất có thể. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể, quá trình phẫu thuật có thể có các bước điều chỉnh cấu trúc cơ bàn chân hoặc loại bỏ cụm xương không cần thiết.

Phẫu thuật cấy ghép xương

Cũng giống như phẫu thuật tái tạo bàn chân, phẫu thuật cấy ghép xương thường hỗ trợ cho các trường hợp bệnh nhân có cấu trúc bàn chân phức tạp và biến chứng nặng. Quá trình phẫu thuật giúp tái tạo và tăng cường cấu trúc xương trong bàn chân.

Theo đó, phương pháp này sẽ sử dụng xương từ bàn chân, xương từ nguồn xương khác hoặc bộ phận kim loại để hỗ trợ vòm bàn chân và điều chỉnh cấu trúc cơ bàn chân. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể, các bác sĩ sẽ chỉ định cách thức, chi phí phẫu thuật và thời gian phục hồi tương ứng.

Trên đây, các chuyên gia đã đưa ra lời giải đáp cho câu hỏi bàn chân bẹt ở người lớn có chữa được không và đưa ra các phương pháp an toàn và hiệu quả nhất đã và đang được áp dụng trên toàn thế giới để bạn tham khảo. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải các dấu hiệu của bàn chân bẹt trên đây, hãy liên hệ với các bác sĩ và chuyên gia để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.