Đau thần kinh tọa là hội chứng đau dọc theo dây thần kinh tọa và các nhánh. Triệu chứng này diễn ra phổ biến ở người từ 30 – 50 tuổi, cơn đau sẽ lan từ mông xuống chân, có thể âm ỉ và tăng dần khi người bệnh thay đổi tư thế, ho hoặc hắt hơi. Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có thể bị suy giảm chức năng vận động nghiêm trọng. Do đó, việc nhận biết các dấu hiệu, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị sớm là việc vô cùng quan trọng.

Đau thần kinh tọa là gì? Đau ở đâu?

Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài nhất và dày nhất trong cơ thể, được tạo thành từ các rễ thần kinh L4 đến S2 (nằm ở vị trí thắt lưng và kéo dài xuống dưới các vị trí ngón chân). Dây thần kinh này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát vận động và cảm nhận của chân. Khi dây thần kinh này bị chèn ép thì sẽ bị đau thần kinh tọa.

Đau thần kinh tọa (Sciatica) là thuật ngữ dùng để mô tả tình trạng đau dây thần kinh do bị kích thích và/hoặc chèn ép rễ thần kinh tọa. Khi đó, người bệnh sẽ phải chịu cơn đau kéo dài từ phần lưng dưới, lan sâu xuống phần hông và di chuyển đến từng ngón chân. Đồng thời, đau thần kinh tọa có thể kéo theo các cơn tê, ngứa hoặc yếu cơ ở vùng chân. Đặc biệt, cơn đau này có thể trở nên trầm trọng hơn khi người bệnh bị ho hoặc uốn cong lưng.

Thông thường, đau thần kinh tọa chỉ ảnh hưởng đến 1 bên của cơ thể, tuy nhiên, cũng có 1 vài trường hợp, đau thần kinh tọa xảy ra ở hai bên cơ thể. Ngoài ra, theo Oxford Academic, đau thần kinh tọa là một tình trạng tương đối phổ biến với tỷ lệ mắc bệnh suốt đời dao động từ 13% đến 40% và tỷ lệ mắc bệnh đau thần kinh tọa hàng năm tương ứng dao động từ 1% đến 5%. 

9 nguyên nhân gây đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng thường gặp và phổ biến nhất là 9 nguyên nhân sau:

Thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh đau thần kinh tọa (chiếm 90% các trường hợp – Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ). Khi phần đĩa đệm cột sống bị lồi ra khỏi vị trí bình thường, gây chèn ép vào phần dây thần kinh tọa, từ đó, gây ra triệu chứng đau thần kinh tọa.

Hẹp ống sống thắt lưng

Hẹp ống sống thắt lưng là tình trạng không gian bên trong ống sống bị thu hẹp, gây chèn ép lên các rễ thần kinh và tủy sống đi qua cột sống. Điều này không chỉ gây ra các triệu chứng đau lưng, mà còn gây ra bệnh đau dây thần kinh tọa, khiến cho phần chân bị tê cứng và run.

Thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp hay còn gọi là gai xương là tình trạng các cạnh xương lởm chởm, gai xương,… được hình thành từ các gai già. Các mảnh gai xương này sẽ gây chèn ép và làm tổn thương dây thần kinh tọa, gây ra hiện tượng đau lưng dưới và lan dần xuống cả phần ngón chân.

Trượt đốt sống thắt lưng

Trượt đốt sống thắt lưng cũng là nguyên nhân gây ra đau thần kinh tọa. Việc trượt đột sống thắt lưng có thể gây ra bởi nhiều nguyên nhân như bị chấn thương, dị tật bẩm sinh, thoái hoá cột sống,… Từ đó, đốt sống thắt lưng bị trượt ra ngoài, không thẳng hàng với cấu trúc phía trên, khiến lỗ thông bị thu hẹp – nơi mà dây thần kinh tọa đi ra.

Điều này gây ra không ít các áp lực lên dây thần kinh tọa và gây ra các cơn đau cho phần lưng dưới và toàn bộ phần chân người bệnh.

Viêm cơ thắt lưng

Viêm cơ thắt lưng cũng là một trong những nguyên nhân gây đau thần kinh tọa do nó tạo ra áp lực và kích thích lên các rễ thần kinh. Khi cơ thắt lưng bị viêm, nó có thể sưng lên và chèn lên các rễ thần kinh tọa, dẫn đến viêm, đau và bị tê ở chân.

Hội chứng Piriformis (Cơ hình lê)

Hội chứng Piriformis (Cơ hình lê) là hội chứng mà một cơ nhỏ nằm sâu trong mông bị căng hoặc co thắt, gây chèn ép lên dây thần kinh hông, từ đó, gây ra căn bệnh đau thần kinh tọa.

Hội chứng đuôi ngựa CES

Hội chứng đuôi ngựa CES là hội chứng hiếm gặp, nhưng vô cùng nghiêm trọng. Người bị hội chứng này thường chịu áp lực lớn, trực tiếp vào bó dây thần kinh ở phần cuối tủy sống (chùm đuôi ngựa). Điều này gây ra những cơn đau từ phần lưng dưới lan dần xuống chân (triệu chứng của bệnh đau thần kinh tọa), khiến cho phần xung quanh hậu môn bị tê cứng.

Rối loạn chức năng khớp cùng chậu

Khớp cùng chậu là khớp nằm giữa xương chậu và xương cùng, nối cột sống với hông thông qua hệ thống dây chằng. Trong đó, nhóm dây chằng Sacrospinous và dây chằng Sacrotuberous có chức năng tạo ra các hố thần kinh tọa nhằm hỗ trợ sự ổn định của khớp.

Tuy nhiên, khi bị rối loạn chức năng khớp cùng chậu, nó có thể gây ra sự thay đổi cấu trúc và chức năng của khớp, làm mất sự cân đối và tăng nguy cơ chấn thương các dây thần kinh. Điều này có thể làm tăng nguy cơ đau dây thần kinh tọa.

Các khối u

Khi các khối u hình thành trong ống sống thắt lưng, nó sẽ tạo áp lực, chèn ép dây thần kinh tọa. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến cho người bệnh có các khối u trong ống sống thắt lưng bị đau thần kinh tọa.

8 yếu tố tăng nguy cơ gây đau thần kinh tọa

Ngoài 9 nguyên nhân trực tiếp gây ra căn bệnh đau thần kinh tọa, căn bệnh này cũng nguy cơ bị xảy ra do 8 yếu tố dưới đây:

Tuổi tác

Người cao tuổi có nguy cơ mắc các bệnh về cột sống như thoát vị đĩa đệm, gai xương,… và đây chính là những nguyên nhân phổ biến gây ra đa thần kinh tọa. Độ tuổi dễ mắc bệnh đau thần kinh tọa là từ 30 – 50 tuổi, đặc biệt là những người từ 40 tuổi trở lên.

Với những người dưới 20 tuổi, căn bệnh đau thần kinh tọa thường hiếm khi xảy ra, ngoại trừ các tình huống đặc biệt như chấn thương khi làm việc nặng (bốc vác, lao công, cử tạ,…) hay do ngồi làm việc quá lâu.

Tiểu đường

Tiêu đường cũng là một trong những nguy cơ gây đau thần kinh tọa. Khi bị tiểu đường, nồng độ đường trong máu sẽ bị kiểm soát kém, từ đó, khiến cho lượng glucose huyết tăng cao và làm tổn thương vỏ bao thần kinh, giảm dẫn truyền thần kinh. Theo thời gian dài, chúng sẽ làm suy giảm chức năng cung cấp oxygen và các chất dinh dưỡng nuôi dây thần kinh, khiến cho các dây thần khi bị suy yếu, trong đó có cả dây thần kinh tọa.

Béo phì

Thừa cân, béo phì cũng là nguyên nhân phổ biến làm tăng nguy cơ mắc bệnh đau thần kinh tọa. Khi trọng lượng cơ thể tăng cao, lượng mỡ dư thừa sẽ tạo ra một áp lực lớn lên cột sống, tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm và làm chèn ép lên dây thần kinh tọa.

Hút thuốc

Khi hút thuốc, cơ thể sẽ hấp thụ một lượng lớn nicotin – một thành phần độc hại có trong khói thuốc. Lượng nicotine độc hại này sẽ khiến cho lượng máu cung cấp cho xương trong cơ thể bị giảm đáng kể. Từ đó, chúng làm suy yếu cột sống và đĩa đệm và đây cũng là nguyên nhân điển hình gây ra chứng đau thần kinh tọa.

Các vấn đề về sức khỏe tâm thần

Các vấn đề về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu, căng thẳng thường xuyên,… sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hệ hô hấp, hệ tuần hoàn và đặc biệt là hệ thần kinh. Trong đó, đau thần kinh tọa là một triệu chứng của rối loạn thần kinh như đau dây thần kinh, viêm dây thần kinh,… Do đó, khi gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần, con người cũng có nguy cơ mắc triệu chứng đau thần kinh tọa.

Di truyền

Hiện tại, chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy di truyền là nguyên nhân trực tiếp gây đau thần kinh tọa. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy rằng, di truyền có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của các bệnh lý đốt sống, bao gồm đau thần kinh tọa. Do đó, nếu người thân của bạn từng có tiền sử đau thần kinh tọa, bạn cũng có khả năng cao dễ mắc căn bệnh này hơn.

Lối sống ít vận động

Lối sống ít vận động có thể gây ra suy thoái thể chất, các cơ và các khớp không được dẻo dai, từ đó cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh đau thần kinh tọa.

Tính chất một số loại nghề nghiệp

Những công việc đòi hỏi phải nâng vật nặng, cúi người nhiều như bốc vác, vận chuyển hoặc làm việc ở những tư thế cố định trong nhiều giờ như nhân viên văn phòng cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về lưng dưới, gây chèn ép dây thần kinh tọa và lâu dần, chúng có thể dẫn tới bệnh đau thần kinh tọa.

Triệu chứng đau thần kinh tọa

Khi bị đau thần kinh tọa, người bệnh thường gặp các các cơn đau tại những nơi mà dây thần kinh tọa đi qua và các vùng xung quanh.

Lưu ý: Triệu chứng đau thần kinh tọa thường kéo dài khoảng 8 tháng với nhóm tuổi từ 35 – 55 tuổi và 18,7 tháng đối với nhóm tuổi từ 65 – 85 tuổi

Triệu chứng thường gặp

Một số triệu chứng thường gặp ở những người đau thần kinh tọa như:

• Đau lưng dưới
• Đau ở phía sau hoặc chân nặng hơn khi ngồi
• Đau hông
• Cảm giác ngứa ran hoặc như kim châm ở chân
• Yếu, tê hoặc khó di chuyển chân hoặc bàn chân
• Đau liên tục hoặc đau nhói ở một bên phía sau, chân hoặc hông
• Tiểu không tự chủ hoặc đại tiện không tự chủ

Các cơn đau trên có thể diễn ra âm ỉ hoặc dữ dội. Đặc biệt, người bệnh sẽ cảm nhận được cơn đau một cách rõ rệt nhất khi ho hoặc khi cúi, gập hay vặn người.

Triệu chứng ở từng rễ thần kinh

Người bệnh cũng có thể gặp phải triệu chứng đau ở từng rẽ thần kinh và các nơi mà rễ thần kinh đi qua. Mức độ cơn đau sẽ phụ thuộc vào từng vị trí, cụ thể:

• Đau thần kinh tọa từ rễ thần kinh L4: Khi người bệnh bị đau dây thần kinh tọa từ rễ thần kinh L4, họ sẽ có cảm giác cơn đau lan tỏa từ hông cho đến đầu gốc và lan dần xuống bắp chân. Khi đó, cơn đau có thể khiến người bệnh giảm cảm giác hoặc mất cảm giác ở vùng bắp chân trong. Điều này có thể làm giảm khả năng sử dụng cơ đùi và cơ hông, đồng thời khiến người bệnh mất phản xạ ở đầu gối.

• Đau thần kinh tọa từ rễ thần kinh L5: Khác với cơn đau thần kinh tọa ở rễ thần kinh L4, khi người bệnh bị đau dây thần kinh tọa từ rễ thần kinh L5, họ sẽ phải chịu cơn đau ở vùng mông và phía bên ngoài của đùi và chân, đặc biệt là các cơn đau nhức ở giữa lòng bàn chân và ngón chân. Khi đó, cơ mông và chân của người bệnh bị yếu đi rõ rệt, cũng như gặp phải nhiều khó khăn trong việc di chuyển mắt cá chân và nâng ngón chân cái lên trên.

• Đau thần kinh tọa từ rễ thần kinh S1: Khi đau ở dây thần kinh tọa từ rễ thần kinh S1, người bệnh sẽ thường bị đau ở mông, sau bắp chân và một bên bàn chân. Đồng thời, người bệnh cũng bị mất cảm giác ở mặt ngoài của bàn chân (ngón chân thứ ba, thứ tư và thứ năm) và mất phản xạ gân ở mắt cá chân (giảm phản xạ giật mắt cá chân). Từ đó, người bệnh sẽ gặp phải nhiều khó khăn khi nhấc gót chân, đi nhón chân.

5 biến chứng đau thần kinh tọa nếu không điều trị kịp thời

Biến chứng của đau thần kinh tọa có thể vô cùng nghiêm trọng nếu người bệnh không điều trị kịp thời. Một số biến chứng thường gặp như:

Đau cứng, nhiễm trùng cột sống

Đau thần kinh toạ có thể dẫn đến nguy cơ bị cứng cột sống, co thắt cơ và các chi dưới. Điều này không chỉ làm giảm khả năng hoạt động mà còn khiến người bệnh thường xuyên bị sốt, buồn nôn, chán ăn cũng như rối loạn giấc ngủ do thường xuyên bị đau dữ dội vào ban đêm.

Mất kiểm soát nhu động ruột hoặc suy giảm chức năng bàng quang

Khi dây thần kinh tọa bị chèn ép trong thời gian dài do hẹp ống sống, người bệnh có thể gặp nhiều khó khăn trong việc đi đại, tiểu tiện. Lâu dần, chúng sẽ làm suy giảm chức năng bàng quang, mất kiểm soát nhu động ruột, làm người bệnh gặp nhiều khó khăn trong việc sinh hoạt thường ngày.

Tổn thương thần kinh

Khi dây thần tọa bị chèn ép trong thời gian dài, chúng có thể làm tăng nguy cơ gây tổn thương các dây thần kinh. Đây là một biến chứng khá nguy hiểm và đáng quan ngại. Biểu hiện điển hình của biến chứng này thường là:

• Chân bị tê yếu
• Thường xuyên ngứa rát bất thường ở chân
• Thường xuyên nhạy cảm với các cơn đau

Các dấu hiệu trên có thể xảy ra ở 1 hoặc cả 2 chân và thường gặp ở phía dưới đầu gối. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể bị tổn thương thần kinh vĩnh viễn và không thể hồi phục.

Hội chứng chùm đuôi ngựa

Khi bị đau thần kinh tọa, người bệnh có thể bị mắc hội chứng chùm đuôi ngựa – tình trạng các dây thần kinh bị chèn ép cùng 1 lúc. Mặc dù đây là biến chứng hiếm gặp, nhưng nếu hội chứng này không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, nó có thể gây cản trở nghiêm trọng cho hoạt động sinh hoạt, gây liệt vĩnh viễn phần dưới cơ thể người bệnh, rối loạn chức năng tình dục…

Teo cơ vận động

Các cơn đau thần kinh tọa thường gây đau nhức khó chịu kéo dài từ phần lưng dưới đến phần ngón chân, gây ra nhiều cản trở trong quá trình vận động của cơ thể. Do đó, người bệnh thường có xu hướng giảm vận động để hạn chế cơn đau. Tuy nhiên, chính vì lý do này, người bệnh có khả năng cao mắc các bệnh về teo cơ vận động, khiến các chi mất dần chức năng.

Phương pháp phòng bệnh đau thần kinh tọa

Dưới đây là 6 phương pháp phòng tránh bệnh đau thần kinh tọa cũng như hạn chế bệnh tái phát đơn giản, dễ thực hiện mà bạn có thể chủ động áp dụng:

• Duy trì tư thế thích hợp khi ngồi: Bạn nên chọn một chỗ ngồi có hỗ trợ lưng dưới tốt, tay vịn và chân đế xoay. Nếu bạn phải ngồi lâu, hãy đứng dậy và đi lại mỗi 30 phút để giảm áp lực lên cột sống.
• Điều chỉnh tư thế khi ngủ: Bạn không nên nằm sấp khi đi ngủ, vì điều này có thể làm tăng thêm áp lực lên đĩa đệm cột sống, từ đó, gây ra hoặc làm tái phát cơn đau thần kinh tọa. Do đó, khi đi ngủ, bạn nên nằm ngửa, giữ thẳng mông và gót chân kết hợp với việc cong đầu gối (bạn có thể đặt chiếc gối dưới chân để hỗ trợ). Tư thế nâng đầu gối này sẽ giúp bạn làm giảm áp lực đáng kể lên cột sống và hạn chế nguy cơ mắc bệnh đau thần kinh tọa.

• Không sử dụng thuốc lá: Nicotine từ bất kỳ nguồn nào (bao gồm cả thuốc lá điện tử) đều làm giảm lượng máu cung cấp cho xương của bạn, điều này có thể làm suy yếu cột sống, gây ra các triệu chứng đau thần kinh tọa.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh: Một cơ thể khỏe mạnh sẽ giúp bạn tăng cường sức đề kháng, vận chuyển máu tốt đến các cơ, từ đó, hạn chế các nguy cơ tắc nghẽn mạch máu, gây ảnh hưởng đến dây thần kinh tọa.
• Thường xuyên vận động, thể dục thể thao: Vận động giúp tăng cường sức mạnh, độ linh hoạt và giảm nguy cơ bị chấn thương, đau lưng, đau khớp… từ đó, hạn chế nguy cơ bị đau thần kinh tọa. Một số bài thể thao nhẹ nhàng mà bạn có thể áp dụng như đi bộ, đạp xe, bơi lội,…
• Nâng vật nặng đúng cách: Nếu bạn thường xuyên phải bê vác đồ nặng, bạn nên ngồi xổm trước khi nâng vật nặng, nhằm giúp trọng lượng dồn lên phần cơ đùi to, khỏe thay vì cơ lưng. Sau đó, bạn từ từ nâng vật nặng lên gần cơ thể, từ đó giúp hạn chế nguy cơ đau thần kinh tọa.
• Mang giày phù hợp: Bạn không nên đi giày nén ngón chân hoặc gây quá nhiều áp lực lên mu bàn chân. Bạn nên chọn các đôi giày có hỗ trợ vòm bàn chân và tạo cho các ngón chân một khoảng trống để cử động. Đồng thời, bạn cũng nên chọn những đôi giày cao gót có gót chân không quá 2,54 cm.
• Dành thời gian để phục hồi nếu cần thiết: Nếu bạn đang bị đau lưng, đau hông,.. bạn không nên cố gắng vận động mạnh mà hãy dành thời gian nghỉ ngơi để phục hồi hoàn toàn trước khi trở lại hoạt động thường ngày.

Đau thần kinh tọa là bệnh lý khá nguy hiểm, làm ảnh hưởng xấu đến quá trình sinh hoạt của người bệnh. Tuy  nhiên, bệnh có thể thuyên giảm và khỏi bệnh nhanh chóng nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Do đó, nếu phát hiện bất cứ dấu hiệu đau chân nào kể trên, bạn hãy liên hệ ngay với bác sĩ để thăm khám kịp thời nhé!