Bàn chân bẹt ở trẻ có thể ảnh hưởng đến hệ cơ xương khớp và khả năng vận động. Việc nhận biết và can thiệp sớm là những bước quan trọng để đảm bảo sự phát triển lành mạnh của bàn chân trẻ sau này. Cùng Omniarch tìm hiểu những thông tin liên quan đến hội chứng này qua bài viết dưới đây nhé!
Bàn chân bẹt ở trẻ là gì?
Bàn chân bẹt ở trẻ (Pediatric flatfoot) là tình trạng cấu trúc lòng bàn chân bằng phẳng và không có hoặc có rất ít độ lõm. Khi mắc bàn chân bẹt, vòm bàn chân của trẻ sẽ biến mất khi đứng trên mặt sàn và xuất hiện trở lại khi trẻ ngồi hoặc kiễng chân. Tình trạng này thường xuất hiện ở cả hai bàn chân của trẻ.
Trên thực tế, hầu hết các trẻ sơ sinh đều có bàn chân bẹt do cấu trúc chân của trẻ lúc đó chủ yếu là mô mềm. Khi bước vào giai đoạn từ 2 – 3 tuổi, thời kỳ hệ cơ xương của trẻ phát triển mạnh, vòm bàn chân của bé sẽ bắt đầu hoàn thiện. Tuy nhiên, nếu sau 3 tuổi, trẻ vẫn chưa hình thành vòm bàn chân và hệ thống dây chằng thì bàn chân bẹt sẽ gây đau, ảnh hưởng tới việc đi lại và hệ thống cơ xương khớp.
Bàn chân bẹt ở trẻ có nguy hiểm không?
Mặc dù bàn chân bẹt là một tình trạng khá phổ biến mà bố mẹ cần lưu tâm và tầm soát sớm ở con trẻ, đây không phải là một căn bệnh nguy hiểm. Tình trạng này chỉ trở thành bệnh lý khi nó gây đau, ảnh hưởng tới việc đi lại và hệ thống cơ xương khớp sau này.
Theo nghiên cứu được đăng trên Tạp chí quốc tế về Nghiên cứu Môi trường và Sức khỏe cộng đồng (Int J Environ Res Public Health), tỷ lệ phát hiện bàn chân bẹt ở trẻ trong giai đoạn (2001 – 2021) là 25% trên tổng số 3.602 trẻ em. Trong đó, tỷ lệ bị bàn chân bẹt ở bé trai cao hơn bé gái là 16% và tỷ lệ mắc giảm dần theo độ tuổi.
- Từ 0 đến 2 tuổi, nếu con đã biết đi, bố mẹ chưa cần quan tâm đến việc bé bị bàn chân bẹt hay không vì 97% các bé ở độ tuổi này đều có thể có bàn chân bẹt.
- Nếu trẻ trên 2 tuổi nhưng bàn chân bẹt không có dấu hiệu ảnh hưởng đến khả năng vận động, bố mẹ có thể theo dõi tại nhà cho đến khi trẻ 6 tuổi thay vì đi điều trị ngay.
- Ngược lại, nếu trẻ trên 2 tuổi nhưng bị hạn chế về khả năng vận động hoặc sau 6 tuổi nhưng vẫn chưa hình thành hoàn thiện vòm bàn chân, lúc này, trẻ cần được đưa tới các cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán bởi các bác sĩ chuyên khoa.
Như vậy, trong giai đoạn dưới 6 tuổi, nếu con vẫn có thể chơi đùa vận động bình thường như các bạn đồng trang lứa, bố mẹ không cần thực hiện các biện pháp can thiệp như nẹp hay lót giày.
Nguyên nhân gây bàn chân bẹt ở trẻ
Nguyên nhân dẫn đến bàn chân bẹt ở trẻ em có thể đa dạng và bao gồm 2 yếu tố sau:
Yếu tố chủ quan
Thói quen của trẻ
Vào giai đoạn từ lúc sơ sinh đến 3 tuổi, cấu tạo chính của bàn chân trẻ chiếm đến 70% là sụn. Đây là thời điểm quan trọng quyết định tới sự phát triển xương bàn chân của bé. Nếu bố mẹ để bé tập đi không đúng cách hoặc cho bé đi dép có đế phẳng hoặc đi chân đất nhiều,… trẻ sẽ có nguy cơ dẫn tới sự phát triển sai lệch của xương bàn chân và dễ dẫn tới các hội chứng như bàn chân bẹt.
Yếu tố khách quan
Di truyền
Gen là một yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển cấu trúc của bàn chân. Vì thế, nếu trong gia đình có người có tiền sử mắc bệnh bàn chân bẹt, khả năng xuất hiện tình trạng này ở thế hệ tiếp theo sẽ tăng cao hơn.
Một số tình trạng di truyền có thể gây lỏng gân và dây chằng và tăng nguy cơ bị bàn chân bẹt ở trẻ bao gồm:
- Hội chứng Ehlers-Danlos
- Hội chứng Marfan
Chênh lệch chiều dài hai chân
Một số trẻ em bị chênh lệch chiều dài ở hai chân khiến dáng đi trở nên khập khiễng, chân cao, chân thấp. Nếu tình trạng này kéo dài, chân cao hơn sẽ có xu hướng tạo sự cân bằng bằng cách hình thành vòm phẳng và dẫn đến bàn chân bẹt.
Các vấn đề về xương
Gãy xương và một số bệnh lý liên quan đến xương khớp cũng làm tăng nguy cơ trẻ bị mắc hội chứng bàn chân bẹt. Nếu chấn thương xảy ra ở một khu vực quan trọng của bàn chân, nó có thể tạo ra áp lực không đều lên các mô và xương, có thể dẫn đến sự thay đổi trong hình dạng và cấu trúc của bàn chân.
Ngoài ra, gãy xương có thể ảnh hưởng đến hệ thống cơ xương, gồm xương, cơ bắp và các mô liên kết. Quá trình phục hồi nếu diễn ra không đúng cách dẫn đến sự mất cân bằng trong hệ thống xương thì cũng có nguy cơ gây nên các vấn đề về bàn chân bẹt.
Các bệnh lý khác
Theo Cleveland Clinic, một số trẻ mắc các bệnh lý liên quan đến thần kinh như bại não, nứt đốt sống, loạn dưỡng cơ… hoặc các bệnh chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường… thường có nguy cơ mắc hội chứng bàn chân bẹt cao hơn.
Dấu hiệu nhận biết bàn chân bẹt ở trẻ
Dưới đây là 4 cách phổ biến để kiểm tra và phát hiện xem trẻ có bị bàn chân bẹt hay không:
Kiểm tra bằng mắt thường
Để kiểm tra xem con mình có bị bàn chân bẹt hay không, bố mẹ có thể dùng trực tiếp ngón tay của mình đặt xuống dưới gan bàn chân của trẻ khi trẻ đứng trên mặt phẳng bất kỳ. Nếu các ngón tay của bố mẹ không thể luồn được vào gan bàn chân của bé thì có thể trẻ đã mắc bàn chân bẹt.
Quan sát dấu in trên cát
Với phương pháp này, bố mẹ sẽ để bé đứng trên một bãi cát. Sau khi trẻ dẫm chân lên bề mặt cát, nếu như cát lún và in hình bàn chân có đường cong thì chân trẻ bình thường. Trường hợp ngược lại, nếu cả lòng bàn chân của trẻ in xuống cát, có thể trẻ đã mắc bàn chân bẹt.
Quan sát dấu chân trên mặt phẳng
Tương tự như cách quan sát dấu chân trên cát, bố mẹ có thể dùng nước làm ướt chân của trẻ để quan sát dễ dàng hơn. Sau đó, hãy để trẻ đặt bàn chân đã làm ướt lên tờ bìa, giấy trắng hoặc bất cứ bề mặt nào có thể quan sát được dấu chân. Nếu cả bàn chân của trẻ đều có thể nhìn thấy rõ ràng trên bề mặt, khả năng cao là trẻ bị bàn chân bẹt và ngược lại.
Điều trị bàn chân bẹt ở trẻ
Nếu được phát hiện và điều trị bàn chân bẹt ở giai đoạn từ 3 – 7 tuổi, trẻ sẽ có khả năng phục hồi hiệu quả và nhanh chóng hơn. Tùy từng trường hợp, quá trình điều trị bàn chân bẹt ở trẻ sẽ khác nhau. Một vài phương pháp an toàn và phổ biến bao gồm:
Vật lý trị liệu
Đối với trẻ em bị bàn chân bẹt dưới 7 tuổi, phương pháp điều trị được áp dụng nhiều nhất là vật lý trị liệu. Đây là một phương pháp được đánh giá là an toàn, dễ thực hiện và mang lại hiệu quả cao. Một số bài tập điển hình thường được các bác sĩ cho trẻ tập bao gồm:
- Tập với dụng cụ: trái bóng.
- Bài tập kéo giãn gót chân Achilles.
- Di động mô mềm vùng cân gan bàn chân, các nhóm cơ chi dưới.
- Tập vận động chủ động có kháng trở cho vùng chi dưới.
- Các bài tập hỗ trợ tạo vòm bàn chân.
Phụ huynh có thể cho trẻ thực hiện các bài tập trên với tần suất ít nhất 3 lần/tuần. Trường hợp trẻ không bị đau, ba mẹ chỉ cần cho trẻ tập từ 1 – 2 buổi/tuần. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các triệu chứng đau, tần suất tập luyện cho trẻ nên được tăng lên khoảng 2 – 3 buổi/tuần. Sau 3 tháng thực hiện phương pháp điều trị này, các chuyên gia y tế sẽ thực hiện đánh giá tổng thể về hiệu quả của quá trình điều trị.
Để có hướng dẫn luyện tập chính xác, bố mẹ nên đưa trẻ đến các trung tâm y tế uy tín, nơi các chuyên gia có thể hướng dẫn cụ thể về luyện tập phục hồi chức năng. Khi đã thành thạo rồi, trẻ có thể thực hiện bài tập tại nhà dưới sự giám sát của bố mẹ. Ngoài ra, phụ huynh cũng có thể cân nhắc kết hợp phương pháp vật lý trị liệu với đế chỉnh hình bàn chân để tăng hiệu quả điều trị cho trẻ.
Phẫu thuật
Phẫu thuật là phương pháp không được khuyến khích sử dụng để điều trị bàn chân bẹt cho trẻ dưới 8 tuổi hoặc trẻ gặp dị tật ít nghiêm trọng. Vì phẫu thuật trong các trường hợp này có thể mang lại nhiều rủi ro tiềm ẩn và đòi hỏi thời gian hồi phục lâu dài. Phẫu thuật chỉ được xem xét trong các trường hợp nghiêm trọng, khi trẻ phải đối mặt với vấn đề dị tật chân nặng hoặc có cấu trúc xương biến dạng nghiêm trọng.
Hy vọng rằng qua những thông tin về nguyên nhân, dấu hiệu và những ảnh hưởng của bàn chân bẹt ở trẻ ở trên, quý bậc phụ huynh đã hiểu được tầm quan trọng của việc nhận biết và can thiệp kịp thời cho con trẻ. Nếu nghi ngờ con trẻ mắc phải dị tật này, các phụ huynh hãy bình tĩnh và nhanh chóng đưa con đi thăm khám tại cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn chuyên sâu.
