Gai gót chân hay gai xương gót chân là một trong các bệnh lý về cơ xương khớp thường gặp. Trang bị đầy đủ thông tin về các dấu hiệu, nguyên nhân, cách điều trị, biện pháp phòng ngừa mắc bệnh sẽ giúp bệnh nhân phát hiện sớm để thăm khám và điều trị kịp thời, hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
Khái niệm bệnh gai gót chân
Gai gót chân (Heel spur) là tình trạng có khối xương nhô ra từ phía gót chân bên trong bàn chân do sự phát triển của cặn canxi. Trong cơ thể, gót chân chịu phần lớn trọng lượng cơ thể và dễ bị tổn thương, gây nên triệu chứng viêm đau. Khi có tín hiệu viêm, cơ thể bệnh nhân sẽ phản xạ lại bằng cách thúc đẩy xương và gai nhọn tái tạo, mọc ra từ rìa khớp gót chân.
Theo thống kê, khoảng 15% dân số bị gai gót chân. Trên hình ảnh phim chụp X-quang, gai gót chân có thể nhô ra khoảng 1,3 cm và khó có thể xác định bằng mắt thường.
Nguyên nhân và các yếu tố tăng nguy cơ gai gót chân
Nguyên nhân chính gây nên tình trạng gai gót chân là hiện tượng căng cơ và dây chằng xảy ra khi người bệnh đi lại, chạy nhảy trên địa hình cứng lâu ngày. Điều này khiến cho gân cơ vùng gan bàn chân bị viêm hoặc đứt. Khi đó, cơ thể sẽ hình thành cơ chế phản vệ với tình trạng này, đó là tăng sinh tổ chức canxi mới bao bọc quanh phần gân gan chân, tạo nên gai xương nhọn. Bất kỳ yếu tố nào khiến lực kéo và sự căng thẳng lên xương gót chân từ màng gan chân tăng cũng góp phần vào sự tiến triển của bệnh gai gót chân.
Một số yếu tố tăng nguy cơ gây gai gót chân bao gồm:
Độ tuổi và giới tính
Theo nhiều nghiên cứu, gai gót chân thường gặp ở nam giới và phụ nữ lớn tuổi (40 – 60 tuổi). Bên cạnh đó, tình trạng gai gót chân xảy ra phổ biến hơn ở phụ nữ do cơ chế sinh học của bàn chân bị thay đổi khi đi giày cao gót.
Thừa cân, béo phì
Khối lượng cơ thể quá mức có thể gây tăng áp lực lên phần gót chân, khiến chúng dễ tổn thương, từ đó hình thành gai gót chân. Theo nghiên cứu được công bố bởi Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI) vào năm 2014, 82% trong số những người mắc gai gót chân bị thừa cân hoặc béo phì.
Hơn nữa, sau khi điều chỉnh theo độ tuổi và giới tính, những người mắc gai gót chân có nguy cơ béo phì cao hơn 6,9 lần so với những người không mắc bệnh lý này. Điều này là do sau khi mắc bệnh, họ gặp khó khăn trong việc tập luyện thể dục, thường ngồi một chỗ nên tình trạng béo phì tăng cao.
Mang giày không có hỗ trợ vòm
Giày dép không vừa vặn, giày cao gót, dép xỏ ngón hoặc không hỗ trợ miếng lót đệm gót lâu dài có thể góp phần làm phát triển chấn thương, căng thẳng cơ chân và bệnh gai gót chân.
Hoạt động thể thao trên địa hình cứng
Những người chạy, nhảy với tần suất cao sẽ bị căng nhiều hơn ở xương gót chân trong quá trình tập luyện. Đặc biệt, nếu họ tập luyện trên địa hình cứng, gồ ghề trong nhiều năm, có thể gây mòn gót chân và vòm bàn chân.
Viêm khớp
Gai gót chân xuất hiện phổ biến ở tất cả các bệnh viêm khớp. Cũng theo NCBI, có đến 80% ở bệnh nhân viêm xương khớp và 72% ở bệnh nhân thấp khớp trên 61 tuổi bị gai gót chân. Những người mắc gai gót chân có nguy cơ mắc ít nhất một vùng viêm xương khớp cao gấp 3 – 10 lần so với người bình thường và 92% những người mắc gai gót chân có gai xương ở các điểm khác trên cơ thể so với 23% ở những người không gặp tình trạng này.
Viêm cân gan chân
Gai gót chân xuất hiện ở 45 – 85% số người bị viêm cân gan chân. Bệnh gây nên các vết rách nhỏ; chấn thương lặp đi lặp lại từ cú va chạm. Tình trạng này sẽ ức chế phản ứng phục hồi và dẫn đến tình trạng viêm cân gan chân mãn tính.
Teo mỡ gót chân (HFPS)
Phần đệm mỡ ở gót chân là một cấu trúc quan trọng của bàn chân với chức năng như một tấm đệm để hấp thụ sốc và phân phối lực ở lòng bàn chân trong quá trình đi lại. Nếu lớp đệm này bị teo đi, lòng bàn chân mất đi lực đệm dẫn đến tăng thêm áp lực, lâu dần bị gai gót chân.
Triệu chứng gai gót chân
Gai gót chân có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên chân. Đa phần bệnh không có triệu chứng rõ rệt nên phần lớn bệnh nhân không biết mình mắc bệnh cho đến khi họ tìm kiếm sự giúp đỡ y tế.
Đến khi gai gót chân xuất hiện triệu chứng, bệnh có thể làm nặng thêm các mô liên quan xung quanh, điển hình là màng gan chân gây nên những triệu chứng bao gồm:
- Đau gót chân theo từng cơn hoặc mãn tính, nhất là khi người bệnh đi bộ, chạy bộ. Cơn đau giống như dao đâm, có thể nặng hơn khi họ đứng dậy vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi một thời gian dài.
- Đau âm ỉ, đau nhức ở khắp mặt dưới gót chân, nhất là khu vực từ gót chân về phía trước khoảng 4cm.
- Sưng và viêm phía dưới hoặc phía sau gót chân.
- Cảm giác tê, rát, ngứa, nhiệt tỏa ra từ phía gót chân do dây thần kinh bị ảnh hưởng.
- Cảm thấy khó khăn khi đi chân trần, khi di chuyển bàn chân, mắt cá chân.
Nhìn chung, cơn đau do gai gót chân khởi phát sau khi bệnh nhân vận động mạnh đột ngột như ấn mạnh gót chân để lấy đà trước khi chạy. Cơn đau sẽ càng tăng lên nhiều hơn nếu người bệnh khiêng vác vật nặng hoặc đi lại trên bề mặt địa hình cứng, gồ ghề.
Phương pháp điều trị gai gót chân
Gai gót chân là một bệnh lý được đánh giá là nguy hiểm nhưng vẫn có khả năng chữa khỏi nếu bệnh nhân tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ. Dưới đây là một số phương pháp chữa gai xương gót chân phổ biến:
Phương pháp điều trị không phẫu thuật
Phương pháp điều trị không phẫu thuật được chỉ định cho những bệnh nhân bị gai gót chân mức độ nhẹ, các cơn đau không thường xuyên, không quá đau đớn. Đây là phương pháp an toàn, ít tác dụng phụ và hầu như không gây biến chứng. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh mà bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp.
Sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn
Bác sĩ sẽ sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn (OTC) như Ibuprofen, Aspirin, Celecoxib, Acetaminophen, Naproxen với mục đích làm giảm bớt những cơn đau cấp tính hoặc ngắn hạn. Trong quá trình dùng thuốc, bệnh nhân cần tuân thủ hướng dẫn và chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua thuốc hoặc tăng giảm liều lượng để tránh gặp các tác dụng phụ nguy hiểm cho sức khỏe.
Mặt khác, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ điều trị nếu đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khác, ví dụ: thuốc giảm đau OTC được chống chỉ định cho người có tiền sử bị các bệnh về dạ dày, thận, bởi nó có thể gây tổn thương các cơ quan này. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc thay thế bằng loại thuốc khác phù hợp với thể trạng của người bệnh.
Chườm lạnh
Chườm đá hoặc chườm lạnh tối đa 15 phút/lần có thể giúp giảm đau gót chân bằng cách làm tê tạm thời vùng đó. Phương pháp này còn có tác dụng giảm sưng tấy vùng gót chân. So với chườm nóng, chườm lạnh được ưu tiên hơn đối với bệnh gai gót chân vì nhiệt lạnh sẽ làm thuyên giảm chứng đau khớp và cơ.
Tiêm thuốc chống viêm
Nếu thuốc giảm đau không mang lại tác dụng, người bệnh sẽ được đề nghị tiêm Cortisone vào màng gan chân để giảm viêm và đau. Đây là một loại steroid với tác dụng chống viêm mạnh.
Phương pháp điều trị này được hạn chế hoặc tránh hoàn toàn vì tiêm steroid có thể làm suy yếu cân gan chân và dẫn đến vỡ (rách), có thể dẫn đến bẹt bàn chân và đau mãn tính. Biện pháp tiêm Cortisone được chỉ định khi tình trạng gai gót chân nặng.
Phương pháp điều trị không dùng thuốc
Với những trường hợp không cần thiết phải dùng thuốc, bác sĩ sẽ xem xét và chỉ định người bệnh thực hiện một số phương pháp có ích cho việc điều trị gai gót chân như:
Tập vật lý trị liệu
Các bài tập và động tác giãn cơ cụ thể có thể giúp ích trong quá trình điều trị tổng thể các triệu chứng đau gót chân. Tuy vậy, không có biện pháp giãn cơ cụ thể nào có thể giúp giải quyết triệt để chứng gai gót chân.
Các bài tập giảm đau gót chân có thể bao gồm:
- Căng cơ bắp chân: Bài tập này sẽ tăng sức mạnh cơ bắp chân, kéo giãn các cơ vùng này, giảm đau gót chân. Người bệnh có thể tập ngay từ tuần đầu tiên bắt đầu điều trị, không cần dụng cụ hỗ trợ và có thể tập 3 buổi/tuần.
- Căng cơ gan chân: Bài tập được thực hiện vào tuần thứ hai sau khi điều trị và không cần thiết bị hỗ trợ. Bệnh nhân cần tập 3 lần/buổi và 4 buổi/tuần.
- Cuộn khăn và duỗi ngón chân: Bệnh nhân hãy thực hiện bài tập này vào tuần thứ ba sau khi điều trị với một chiếc khăn lông làm dụng cụ hỗ trợ và tập 3 buổi/tuần.
Chuyên gia vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn bạn cách thực hiện bài tập tại nhà. Các bài tập này có thể được tập bất kỳ thời điểm nào trong ngày nhưng tốt nhất là vào buổi tối trước khi đi ngủ.
Gai gót chân gây ra nhiều khó chịu và bất tiện cho cuộc sống của người bệnh. Bệnh sẽ chuyển sang mãn tính nếu không được phát hiện, thăm khám và điều trị đúng cách. Người bệnh hãy chú ý các dấu hiệu bất thường khi có cảm giác đau gót chân và đến cơ sở y tế chuyên môn kiểm tra để được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp nhất.
